Black Friday-verbruikersregte in SA: pryse, teruggawes en terugbetalings (2026)
Die kort antwoord
Black Friday is op Vrydag 27 November 2026, en uitverkopingsgoedere word deur dieselfde verbruikerswette gedek as goedere teen die volle prys. In ’n winkel kan jy nie gedwing word om meer as die vertoonde prys te betaal nie, of meer as die laagste prys as twee gewys word nie. ’n Winkel wat ’n winskoop adverteer, mag jou nie mislei oor of dit werklik beskikbaar is nie, en moet enige gratis geskenk of afslag nakom soos dit aangebied is. ’n Gebrekkige uitverkopingsitem kan steeds binne ses maande teruggegee word. Die meeste aanlyn bestellings kan binne sewe dae ná aflewering gekanselleer word. As ’n winkel nee sê, kla eers by die winkel, dan by die Ombud vir Verbruikersgoedere en -dienste (die Consumer Goods and Services Ombud), dan by die Nasionale Verbruikerskommissie (National Consumer Commission).
Vir die nagaan van winskope en vir betaalopsies, sien die Black Friday-bladsy.
Die prys wat jy sien, is die prys wat jy betaal
Artikel 23 van die Wet op Verbruikersbeskerming (die Consumer Protection Act, of CPA) is die reël om by die kasregister te ken:
- ’n Kleinhandelaar mag nie goedere te koop uitstal sonder om ’n prys te vertoon nie (s23(3)).
- ’n Verskaffer mag nie van jou vereis om meer as die vertoonde prys te betaal nie. As meer as een prys terselfdertyd vertoon word, betaal jy nie meer as die laagste nie (s23(6)).
- As ’n nuwe plakker ’n oue heeltemal bedek, is die nuwe plakker die vertoonde prys (s23(8)).
- As ’n bord ’n verlaging aankondig, is die prys die etiketprys minus daardie verlaging, tensy die winkel reeds twee pryse op die item aangebring het wat dieselfde verlaging wys (s23(11)).
’n Uitgewerkte voorbeeld. ’n Bord bo ’n rak sê "25% af op alle ketels". ’n Ketel se etiket wys net R1 999. Ingevolge s23(11) is die prys waaraan jy gehou kan word R1 999 minus 25%, wat R1 499,25 is. As die etiket sowel "R1 999" as "R1 499,25" wys, is die verlaging reeds toegepas en betaal jy R1 499,25.
Of ’n broodrooster het twee sigbare plakkers, R899 en R749. Ingevolge s23(6)(b) kan jy nie gedwing word om meer as R749 te betaal nie, so ’n kasregisterprys van R899 laat jou R150 te veel betaal.
Wanneer die prys ’n fout is
’n Verskaffer is nie gebonde aan ’n vertoonde prys wat "’n onopsetlike en ooglopende fout" bevat nie, maar eers nadat hy die fout reggestel het en redelike stappe gedoen het om verbruikers wat dit dalk gesien het, in te lig (s23(9)). Hy is ook nie gebonde as ’n ongemagtigde persoon die prys verander of bedek het nie (s23(10)). Die aanhalings uit die wette in hierdie gids is ons eie vertaling uit die Engelse teks.
Die sleutelwoord is "ooglopend". ’n Skootrekenaar van R12 999 wat as R129,99 gemerk is, lyk na ’n ooglopende fout. ’n Etiket van R11 499 is ’n geloofwaardige uitverkopingsprys en baie moeiliker om ooglopend te noem. En die winkel moet eers die fout regstel; hy kan nie staatmaak op ’n fout wat hy op die rak gelos het nie.
Aanlyn is anders. Artikel 23 sê dit geld nie vir ’n transaksie wat deur artikel 43 van die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies (die Electronic Communications and Transactions Act, of ECTA) gedek word nie (s23(1)(b)). Vir aanlyn verkope vereis ECTA s43(1)(i) dat die webwerf "die volle prys van die goedere of dienste, insluitend vervoerkoste, belasting en enige ander fooie of koste" wys. Die webwerf moet jou ook toelaat om die hele transaksie na te gaan, foute reg te stel en te onttrek voordat jy die bestelling plaas (s43(2)). As die webwerf nie die inligting gee wat s43(1) lys nie, of nie hierdie kans om na te gaan nie, kan jy binne 14 dae nadat jy die goedere ontvang het, kanselleer (s43(3)).
"Solank voorraad hou" en winskope wat verdwyn
Artikel 30 verbied lokbemarking. ’n Verskaffer mag nie goedere teen ’n bepaalde prys adverteer op ’n manier wat verbruikers kan mislei oor of dit werklik teen daardie prys beskikbaar is nie (s30(1)).
As die advertensie ’n perk noem, soos "eerste 50 kliënte", moet die verskaffer die goedere tot by daardie perk teen daardie prys beskikbaar stel (s30(2)). ’n Winkel wat 50 eenhede geadverteer het, kan nie ná vyf uitverkoop wees nie. "Solank voorraad hou" op sy eie stel geen getal nie, so die toets is s30(1): sou die advertensie jou waarskynlik oor die werklike beskikbaarheid mislei het?
Die winkel het ’n verweer as hy jou dieselfde of gelykwaardige goedere teen die geadverteerde prys aangebied het, binne ’n redelike tyd en in ’n redelike hoeveelheid, en jy dit onredelik geweier het (s30(3)). ’n Uitstelbewys (’n "rain cheque") vir dieselfde model teen dieselfde prys is ’n billike aanbod om te oorweeg.
Gratis geskenke, koopbewyse en "koop twee, kry een gratis"
Artikel 34 dek promosie-aanbiedinge, wat omskryf word om enige "wenprys, beloning, geskenk, gratis goedere of diens, prysverlaging of toegewing" in te sluit (s34(2)).
’n Persoon mag nie ’n promosie-aanbod maak met die bedoeling om dit nie na te kom nie, of om dit anders as aangebied na te kom nie (s34(3)). Die aanbod moet duidelik stel wat aangebied word, op watter goedere dit van toepassing is, watter stappe jy moet doen, en waar en wanneer jy dit kry (s34(4)). Wie dit ook al maak, moet genoeg voorraad hê vir alle aanvraag wat redelikerwys verwag kan word (s34(5)(a)).
As die gratis item opraak, het die verskaffer ’n verweer as hy jou vergelykbare goedere aangebied het en jy dit aanvaar of onredelik geweier het (s34(6)). In die praktyk: as jou "gratis" oorfone op is, vra vir ’n vergelykbare paar.
Uitverkopingsgoedere moet steeds werk
’n Afslag verlaag nie die gehalte waarop jy geregtig is nie. Ingevolge s55(2) moet goedere redelik geskik wees vir hul gewone doel, van goeie gehalte, sonder gebreke, en vir ’n redelike tyd duursaam. Artikel 56(1) maak dit ’n geïmpliseerde waarborg "in enige transaksie of ooreenkoms" om goedere te verskaf, sonder ’n uitsondering vir uitverkopingspryse.
Binne ses maande ná aflewering kan jy goedere wat nie aan hierdie standaarde voldoen nie, teruggee, op die verskaffer se risiko en koste, en kies tussen herstel, vervanging of ’n terugbetaling (s56(2)). Ons gids oor die sesmaande-reël vir gebreke (in Engels) verduidelik die stappe.
Daar is een werklike uitsondering. As jy uitdruklik vertel is dat ’n item in ’n spesifieke toestand is, soos "uitstalmodel, krapmerke op die deur", en jy uitdruklik ingestem het om dit so te neem, geld die regte op geskikte, gebrekvrye goedere van goeie gehalte in s55(2)(a) en (b) nie vir daardie transaksie nie (s55(6)).
"Geen terugbetalings op uitverkopingsitems"-kennisgewings. Artikel 51(1)(b) verbied ’n verskaffer om ’n transaksie onderhewig te maak aan ’n bepaling wat voorgee om "afstand te doen van ’n reg van ’n verbruiker of ’n verbruiker daarvan te ontneem" ingevolge die Wet, of om "’n verskaffer se verpligting te ontduik". ’n "Geen terugbetalings op uitverkopingsitems"-bepaling kan dus nie jou sesmaande-reg by gebreke wettig wegneem nie.
Wat ’n winkel wel kan weier, is om iets terug te neem net omdat jy van plan verander het. Die CPA se teruggeereg in s20 is eng, en dek gevalle soos goedere wat jy nie voor aflewering kon ondersoek nie. Baie winkels bied meer ingevolge hul eie beleid, en ’n beleid vir uitverkopingsdae kan strenger wees, so vra voordat jy betaal. Ons gids oor die reg om goedere terug te gee (in Engels) het die besonderhede.
Aanlyn koop: die afkoeltydperk van sewe dae
Vir aanlyn aankope laat ECTA s44(1) jou toe om "enige transaksie en enige verwante kredietooreenkoms sonder rede en sonder boete te kanselleer" vir goedere binne sewe dae nadat jy dit ontvang het. Vir dienste loop die sewe dae vanaf die sluiting van die ooreenkoms.
- Die enigste koste wat toegelaat word, is "die direkte koste om die goedere terug te stuur" (s44(2)).
- As jy reeds betaal het, is jy geregtig op ’n volle terugbetaling binne 30 dae ná kansellasie (s44(3)).
- ’n Bepaling in die ooreenkoms wat hierdie regte uitsluit, is "nietig" (s48).
Die sewedae-reg dek nie alles nie. Artikel 42(2) sluit onder meer uit: verpersoonlikte of op bestelling gemaakte goedere, goedere wat waarskynlik vinnig sal bederf of verval, klank-, video- of sagteware waarvan die seël gebreek is, koerante, tydskrifte en boeke, alledaagse goedere wat by jou huis of werk afgelewer word, en veilings.
As ’n Black Friday-bestelling in ’n agterstand vassit, let op dat die verskaffer dit binne 30 dae moet uitvoer tensy julle anders ooreengekom het (s46(1)). As hy dit nie doen nie, kan jy met sewe dae skriftelike kennis kanselleer (s46(2)).
Ons gids oor jou regte by aanlyn inkopies (in Engels) verduidelik sowel die sewedae- as die 14-dae-roete.
Lay-bys en koop op krediet
Lay-bys. Ingevolge s62(1) bly elke betaling wat jy op ’n lay-by (bêrekoop) maak jou eiendom, en bly die goedere op die verskaffer se risiko, totdat dit aan jou afgelewer word. Ons gids oor lay-by-regte (in Engels) dek kansellasie en wat gebeur as die winkel nie kan aflewer nie.
Krediet. Teen vandag se repokoers van 7,25% is die wettige maksimum rente 21,25% per jaar op kredietkaarte en winkelkaarte, en 24,25% op vastetermyn-paaiementrekeninge, plus ’n maandelikse diensfooi van tot R69, BTW ingesluit. Gaan die werklike koste na met die winkelrekening-toetser (in Engels) of vergelyk koop nou, betaal later-opsies. ’n Geskil met ’n kredietverskaffer volg ’n ander klagteroete (in Engels).
Hoe om te kla: winkel, dan ombud, dan Kommissie
1. Die winkel. Kla skriftelik by die bestuurder of die kliëntediensafdeling. Hou die kasregisterstrokie, die advertensie, foto's van die prysetiket op die rak en jou bestellings-e-posse. Die ombud sal vra of jy eers na die verskaffer gegaan het.
2. Die Ombud vir Verbruikersgoedere en -dienste (CGSO). Sy diens is gratis en jy het nie ’n prokureur nodig nie. Volgens sy eie bladsye:
- het jy die verskaffer se korrekte e-posadres nodig;
- neem hy nie ’n saak meer as drie jaar ná die gebeurtenis nie;
- word die verskaffer eers gevra om die klagte binne 15 sakedae met jou op te los;
- mik die CGSO om klagtes binne 60 sakedae op te los;
- het hy geen afdwingingsmagte nie, so geen kant is verplig om sy beslissing te aanvaar nie.
Sy klagtesoorte sluit in "The price advertised/ displayed was incorrect" (die geadverteerde of vertoonde prys was verkeerd). Bel 0860 000 272 of stuur ’n WhatsApp na 081 335 3005.
3. Die Nasionale Verbruikerskommissie (NCC). As die CGSO nie die klagte kan oplos nie, sê hy jy kan die NCC nader. Ingevolge CPA s70(2), waar ’n ombud tot die gevolgtrekking kom dat daar geen redelike waarskynlikheid is om ’n geskil op te los nie, kan jy ingevolge s71 ’n klagte by die Kommissie indien. Die NCC neem klagtes deur sy e-Services-portaal by eservice.thencc.org.za. Jy skep ’n profiel met jou e-posadres en ID-nommer, wat ’n NCC-agent verifieer voordat jy kan indien. Sy kontaksentrum (012 065 1940) kan ’n profiel vir jou skep. Sluit die datum van aankoop in, die datum waarop die geskil ontstaan het, bewys van aankoop, die stappe wat jy gedoen het om dit op te los en jou kommunikasie met die verskaffer. Meld op die vorm dat die saak reeds deur die CGSO is.
Wat om te sê wanneer die winkel nee sê
Die kasregister vra meer as die rak: "Die vertoonde prys vir hierdie item is R____. Artikel 23(6) van die Wet op Verbruikersbeskerming sê julle mag nie van my vereis om meer as die vertoonde prys te betaal nie. Laat my asseblief daardie prys betaal."
’n Uitverkopingsbord is nie toegepas nie: "Die bord sê ____% af. Ingevolge artikel 23(11) van die Wet op Verbruikersbeskerming is die prys die etiketprys minus daardie verlaging. Pas dit asseblief by die kasregister toe."
Die geadverteerde winskoop is weg: "Julle advertensie het hierdie item teen R____ aangebied . Artikel 30 van die Wet op Verbruikersbeskerming sê julle mag nie verbruikers mislei oor beskikbaarheid teen die geadverteerde prys nie. Bied my asseblief dieselfde of ’n gelykwaardige item teen daardie prys aan."
Die gratis geskenk ontbreek: "Julle promosie het ____ saam met hierdie aankoop aangebied. Artikel 34(3) van die Wet op Verbruikersbeskerming sê ’n promosie-aanbod moet nagekom word soos dit aangebied is. Verskaf dit asseblief, of ’n vergelykbare item."
’n Uitverkopingsitem is foutief: "Ek het hierdie item op ____ ontvang en dit is gebrekkig. Ingevolge artikel 56(2) van die Wet op Verbruikersbeskerming gee ek dit binne ses maande terug en ek kies ’n . ’n 'Geen terugbetalings op uitverkopingsitems'-kennisgewing kan nie hierdie reg wegneem nie (artikel 51(1)(b))."
Kansellasie van ’n aanlyn bestelling: "Ek kanselleer bestelling nommer ____, wat ek op ____ ontvang het, ingevolge artikel 44 van die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies. Betaal my asseblief binne 30 dae ten volle terug. Ek sal net die direkte koste betaal om die goedere terug te stuur."
As die antwoord steeds nee is, teken die personeellid se naam en die tyd aan, en neem die saak verder.
’n Kort kontrolelys vir die dag
- Neem foto's van die prysetikette op die rak en van uitverkopingsborde voordat jy kasregister toe gaan.
- Gaan jou strokie teen die vertoonde prys na voordat jy uitstap.
- Neem skermskote van aanlyn produkbladsye, met die prys, die afleweringsfooi en die terugsendbeleid, voordat jy betaal.
- Vra voordat jy koop, nie daarna nie, wat die winkel se beleid is as jy oor ’n uitverkopingsitem van plan verander.
- Hou elke strokie, bestellings-e-pos en afleweringsnota vir minstens ses maande.
Gereelde vrae
Moet ’n winkel ’n verkeerde prys op Black Friday eerbiedig?
In ’n winkel gewoonlik ja. Ingevolge s23(6) kan jy nie gedwing word om meer as die vertoonde prys te betaal nie. Die uitsondering is ’n "onopsetlike en ooglopende fout" wat die winkel reggestel het en waaroor hy redelike stappe gedoen het om kliënte in te lig (s23(9)).
Kan ’n winkel weier om ’n uitverkopingsitem terug te betaal?
Hy kan ’n terugbetaling weier as jy bloot van plan verander het, tensy sy eie beleid een toelaat, omdat die CPA se teruggeereg in s20 eng is. Hy kan nie weier om ’n gebrekkige item wat binne ses maande teruggegee word, te hanteer nie, tensy jy dit in ’n vermelde toestand aanvaar het (s55(6)). Jy kies tussen herstel, vervanging of terugbetaling (s56(2)).
Hoe lank het ek om ’n Black Friday-bestelling aanlyn te kanselleer?
Sewe dae nadat jy die goedere ontvang het, sonder om ’n rede te gee, ingevolge ECTA s44(1). Die terugbetaling is binne 30 dae verskuldig, en die enigste koste wat toegelaat word, is die direkte koste om die goedere terug te stuur. Sommige goedere word deur s42(2) uitgesluit, soos verpersoonlikte items en sagteware waarvan die seël gebreek is.
Kos dit enigiets om by die CGSO te kla?
Nee. Die CGSO sê sy diens is gratis en dat jy nie ’n prokureur nodig het nie. Hy vra dat jy die klagte eers na die winkel se kliëntediensafdeling neem.
