Hoe om jou kind oor geld te leer: ’n gids per lewensfase

Die meeste finansiële gewoontes wat ’n volwassene het, is nie in ’n klaskamer gevorm nie. Hulle is by die kombuistafel gevorm, deur te sien hoe ’n ouer op ’n vraag reageer. Daarom is "wanneer moet ek my kind oor geld begin leer" eintlik die verkeerde vraag. Jy leer hulle reeds. Die enigste keuse is of jy dit doelbewus doen.

Eers moet een aanname uit die pad. Gidse hieroor begin gewoonlik by sakgeld en aanvaar stilweg dat daar elke maand ’n bietjie ekstra is. In baie Suid-Afrikaanse huishoudings is daar nie. Nie een van die lesse hieronder vereis geld nie. Hulle vereis besluite. ’n Kind wat help kies of julle die goedkoper waspoeier vat sodat daar vir brood oorbly, leer presies dieselfde beginsel as ’n kind met sakgeld: geld is eindig, en om een ding te kies beteken om ’n ander ding nie te kry nie. Die bedrag maak nie saak nie. Die keuse maak saak.

Klein kinders: geld raak op

By jong kinders slaan net een les werklik vas: geld is eindig. Hulle moet net sien dat wanneer die geld weg is, dit weg is.

Hier is kontant onmisbaar. ’n Debietkaart is vir ’n vyfjarige onsigbaar: jy druk dit teen die masjien, dit piep, en jy stap uit met kos. Uit hulle oogpunt lyk die kaart soos iets wat nooit opraak nie. Munte en note lyk anders — jy gee hulle weg en jou hand is leër, en daardie fisiese verlies is die hele les.

Gee dus kontant in die hand by die winkel en laat hulle self betaal en die kleingeld terugvat. Wanneer hulle iets by die betaalpunt vra, moenie net sê julle kan dit nie bekostig nie. Sê eerder wat waar is: ons het geld vir die goed in die trollie, en as ons daardie ding vat, kom een van hierdie uit. Laat hulle kies watter een. Hulle raak skielik baie stil, want dis die eerste keer dat hulle die ruil sien.

Laerskool: spaar vir iets wat hulle self gekies het

Tussen ongeveer sewe en twaalf verskuif die les van "geld raak op" na "wag maak jou ryker". Spaar word nou sinvol, maar net onder een voorwaarde: die kind moet die doelwit self kies.

Dis die deel wat ouers gewoonlik verkeerd doen. As jy die doelwit kies, is dit ’n taak. As hulle dit kies, is dit hulle eie, en dit maak nie saak of jy dink dit is ’n gemors nie. Maak die vordering sigbaar: ’n kind kan nie ’n bedrag in die kop hou nie, maar kan ’n balkie teen die yskas sien vol word. Laat hulle die sommetjie self met ’n sakrekenaar doen.

En dan die belangrikste reël: moenie dit halfpad vir hulle koop nie. Die versoeking is enorm, veral wanneer die kind moeg word van wag. Maar die wag is die les. Om dit vir hulle te koop, verwyder nie ’n ongerief nie, dit verwyder die hele oefening. Wat hulle in plaas daarvan leer, is dat as jy lank genoeg volhard, verskyn die geld van iewers af. Dis presies die verwagting wat jy nie wil bou nie.

Laat hulle ’n slegte aankoop maak

Dit is die nuttigste raad oor hierdie onderwerp, en die een wat die minste gevolg word.

Op ’n stadium gaan jou kind hulle eie geld mors: die goedkoop speelding wat binne ’n dag breek, of die ding wat op ’n video wonderlik gelyk het. Jou instink is om hulle te keer. Moenie nie.

Laat hulle dit koop, doelbewus, met hulle eie geld, terwyl die bedrag klein is en die skade niks is nie. ’n Kind wat op tien ’n paar rand mors op iets wat breek, leer daardie dag iets wat geen preek kan oordra nie: dat begeerte en waarde nie dieselfde ding is nie, en dat die gevoel voor die aankoop nie hou nie.

Die enigste manier waarop jy dit kan bederf, is deur "ek het jou mos gesê" te sê. Dan hou die les op om hulle eie te wees en word ’n argument met jou. Sê eerder niks, of vra ’n dag later, sonder ’n toon, of hulle dink dit was die geld werd.

Die rekenkunde is eenvoudig. ’n Slegte aankoop op tien kos ’n paar rand. Dieselfde les op vyf en twintig kos ’n selfoonkontrak van twee jaar.

Tieners: ’n rekening, ’n kaart en ’n betaalstrokie

’n Bankrekening in hulle eie naam is die grootste enkele stap. ’n Minderjarige kan gewoonlik ’n rekening kry met ’n ouer of voog wat saamteken. Die punt is nie die rekening nie, maar die balans wat hulle self kan sien en waarvoor hulle self verantwoordelik is. Vergelyk bankrekeninge op wat werklik saak maak: wat dit maandeliks kos om die rekening te hê.

Verduidelik dan die verskil tussen ’n debietkaart en ’n kredietkaart, want die meeste tieners weet dit nie. ’n Debietkaart gebruik geld wat reeds joune is. ’n Kredietkaart leen geld wat aan die bank behoort, en as jy dit nie voor die vervaldatum terugbetaal nie, betaal jy rente daarop. Dieselfde plastiek, twee heeltemal verskillende dinge.

Wys hulle ook ’n betaalstrokie, al is dit joune. Wat ’n tiener uit ’n advertensie hoor is ’n bruto bedrag; wat in die rekening land is iets anders. Wys die aftrekkings een vir een: PAYE, UIF, mediese fonds, pensioen of voorsorgfonds. Die skok wanneer hulle sien hoeveel tussen bruto en netto verdwyn, is nuttig — dis daardie misverstand wat later ’n huurkontrak laat sneuwel.

Moedig ook ’n eerste informele werkie aan — tuinwerk, oppaswerk, help by ’n familielid se besigheid. Die punt is dat hulle een keer die volle siklus voel: ooreenkom oor die prys, die werk doen, betaal word, en self besluit wat met daardie geld gebeur. Geld wat verdien is, word anders hanteer as geld wat gegee is.

Die belastingvrye spaarrekening-strik

’n Ouer of voog kan ’n belastingvrye spaarrekening in ’n minderjarige se naam open, en dis op die oog af ’n uitstekende idee, want die tydshorison is lank.

Maar die bydraes tel teen die KIND se limiete, nie joune nie. Die jaarlikse limiet is R46 000 en die leeftydlimiet is R500 000. Elke rand wat jy bydra terwyl hulle nege is, is ’n rand wat hulle nie op dertig kan bydra nie. Ouers wat jare lank bydra, kan ’n kind se leeftydruimte opgebruik voordat die kind ooit ’n woord daaroor gesê het. Oorskryding lok boonop ’n strafbelasting op die oortollige bedrag.

Dis nie ’n rede om dit nie te doen nie, net ’n rede om dit met oop oë te doen. Lees ons oorsig van belastingvrye spaarrekeninge en gebruik die TFSA-sakrekenaar om te sien hoe die leeftydruimte oor tyd opgebruik word.

Jong volwassenes: gesprekke wat duur foute voorkom

Teen agtien verander jou rol: jy kan nie meer besluit nie, net vooraf verduidelik. En dis die fase waar die duurste foute wag, want instellings begin nou self geld aanbied.

Die eerste winkelrekening is gewoonlik die begin. Die aanbod klink onskuldig: ses of twaalf maande rentevry. Die rentevrye tydperk geld egter gewoonlik net as elke paaiement betyds betaal word en die volle bedrag binne die tydperk vereffen is. Mis een, of laat ’n balans oorbly, en die gewone rentekoers begin geld. Daar is boonop dikwels ’n maandelikse diensfooi en verpligte krediet-lewensdekking wat nie in die "rentevry" boodskap genoem word nie. Kyk saam na winkelrekeninge en lees die volle koste, nie net die advertensie nie.

Die tweede is die eerste selfoonkontrak. Dis nie ’n foon nie, dis ’n skuldooreenkoms van twee jaar wat jy nie kan kanselleer omdat jy jou werk verloor het nie.

Die derde is die kredietrekord. Dit begin onmiddellik opbou sodra daar ’n rekening in hulle naam is, en elke gemiste betaling word aangeteken, of dit nou ’n groot lening of ’n klein winkelrekening was. ’n Rekord wat op twintig beskadig is, maak ’n verband op dertig duurder. Wys hulle hoe om hulle kredietgradering gratis na te gaan.

Die vierde is borg staan vir ’n vriend. Sê dit onomwonde: as jy borg staan, het jy die skuld gemaak. Nie gedeel nie, gemaak. As die ander persoon ophou betaal, kom die krediteur na jou en dit verskyn op jou kredietrekord. Niemand wat vra dat jy borg staan, dink hulle gaan ophou betaal nie.

En dit is die opsomming van hierdie hele gids: ’n ouer wat ’n winkelrekening verduidelik voordat dit oopgemaak word, is meer werd as ’n ouer wat dit agterna vereffen. Die eerste bou ’n volwassene. Die tweede koop tyd en niks meer nie.

Gereelde vrae

Moet ek sakgeld aan takies koppel?

Albei benaderings werk. Gekoppelde sakgeld leer die verband tussen werk en inkomste, maar kan daartoe lei dat ’n kind weier om te help wanneer hulle nie geld nodig het nie. Die middeweg wat die meeste ouers kies, is dat gewone huistakies onbetaald bly omdat dit deel van die gesin is, terwyl buitengewone werk apart betaal kan word.

Wat as ons nie geld het vir sakgeld nie?

Dan leer jy dieselfde lesse met besluite in plaas van bedrae. Laat die kind help kies hoe ’n stywe kruideniersbegroting bestee word en waar ’n goedkoper opsie ruimte skep vir iets anders. Die vaardigheid wat jy bou, is prioritisering onder beperking — presies dieselfde vaardigheid wat ’n kind met sakgeld moet aanleer.

Op watter ouderdom kan my kind ’n eie bankrekening kry?

’n Minderjarige kan gewoonlik ’n rekening open met ’n ouer of voog wat saamteken, en die meeste banke bied spesifieke rekeninge vir kinders en tieners aan. Die betekenisvolle stap is nie die ouderdom nie, maar die oomblik waarop die kind self die balans kan sien en self besluit wat daarmee gebeur.