Hoe om UIF te eis in Suid-Afrika: wie kan eis, watter dokumente jy nodig het en hoekom eise afgekeur word

Op elke betaalstrokie wat jy nog ooit gekry het, staan daardie een klein reël: UIF. Dit is ’n aftrekking wat maand na maand verdwyn sonder dat die meeste mense ooit mooi weet waarheen dit gaan. En dan, op die dag wat jy afgelê word, of wanneer jy met kraamverlof gaan, of wanneer ’n operasie jou vir weke uit die werk hou, word daardie klein reël skielik die verskil tussen ’n moeilike maand en ’n ramp.

Die werkloosheidsversekeringsfonds is presies wat die naam sê: versekering. Jy het daarvoor betaal, jou werkgewer het daarby aangevul, en die voordeel is joune om te eis. Maar dit word nie outomaties uitbetaal nie. Jy moet aansoek doen, jy moet dit betyds doen, en jy moet die regte papiere saambring. Hierdie gids loop die hele proses stap vir stap deur.

Wat UIF is en hoe die bydraes werk

Die fonds word deur die Departement van Indiensneming en Arbeid geadministreer. Elke maand word ’n bydrae van jou salaris afgetrek en jou werkgewer voeg ’n gelyke bedrag by uit sy eie sak. Daardie gesamentlike bydrae word aan die fonds oorbetaal, gewoonlik saam met die werkgewer se ander statutêre betalings aan SARS.

Twee dinge is belangrik om te verstaan oor daardie aftrekking. Eerstens is dit ’n gedeelde las: die werknemer dra by en die werkgewer dra by, en die werkgewer se helfte mag nie by jou verhaal word nie. Tweedens word die bydrae bereken op jou verdienste tot by ’n plafon. Verdien jy meer as daardie plafon, word die bydrae nie eindeloos groter nie — dit word bo daardie punt afgesny. Dieselfde plafon speel later ’n rol wanneer jou voordeel bereken word.

Jou reg om te eis bou op met tyd. Hoe langer jy gewerk en bygedra het, hoe groter is die krediet wat jy opgebou het. Iemand wat jare aaneen bygedra het, staan dus in ’n heel ander posisie as iemand wat pas ’n paar maande in ’n eerste pos was. Omdat die formules en die plafon van tyd tot tyd deur wetgewing verander word, noem ons hier doelbewus geen syfers nie. Gebruik eerder ons UIF-sakrekenaar om te sien waarop jy in jou eie geval kan reken.

Wie kan eis, en waarvoor

Die fonds betaal nie net vir werkloosheid nie. Daar is verskeie voordele, en baie mense laat geld op die tafel omdat hulle net van die eerste een weet.

Werkloosheidsvoordele

Dit is die bekendste eis. Jy kan dit indien wanneer jou dienskontrak beëindig word deur afdanking, deur afleggings, of wanneer ’n vaste-termynkontrak verstryk sonder dat dit hernu word.

Hier is die reël wat die meeste eise laat sneuwel: jy kan nie eis as jy uit eie beweging bedank het nie. Bedanking is ’n keuse, en die fonds dek nie ’n keuse nie. Word jy egter afgedank, afgelê, of loop jou kontrak eenvoudig uit, dan kwalifiseer jy wel. As jy afgelê word, is dit ook die moment om jou skeidingspakket na te gaan — ons aflegging-sakrekenaar wys wat aan skeidingsgeld, kennisgewing en opgehoopte verlof betaalbaar behoort te wees.

Siektevoordele

Wanneer siekte jou vir ’n aaneenlopende tydperk uit die werk hou en jou betaalde siekteverlof opgebruik is, kan jy ’n siekte-eis indien. Jy het ’n mediese verslag van ’n geregistreerde praktisyn nodig wat die tydperk bevestig.

Kraam- en aannemingsvoordele

Kraamverlof word gedek, en die eis kan voor of na die geboorte ingedien word. Hierdie voordeel word nie op dieselfde grondslag as die werkloosheidsvoordeel bereken nie, en jy verloor ook nie noodwendig jou werkloosheidskrediete deur dit te eis nie. ’n Aanneming van ’n jong kind kan ook kwalifiseer, en ouerverlof vir die ander ouer is eweneens ’n erkende kategorie.

Afhanklikes se voordele

Sterf ’n bydraer, kan die oorlewende gade of lewensmaat eis, en waar daar geen sodanige eiser is nie, kan die kinders eis. Hierdie eis is streng aan tyd gebonde, en gesinne mis dit gereeld omdat niemand in die maande ná ’n begrafnis daaraan dink nie.

Wat jou werkgewer moes gedoen het

Dít is die deel waaroor niemand jou waarsku nie. Jou eis hang nie net van jou eie papiere af nie — dit hang van jou werkgewer se rekord af.

Die werkgewer moes jou by die fonds geregistreer het, moes die maandelikse aftrekking gemaak het, en moes daardie bydraes verklaar en oorbetaal het. Wanneer jou diens eindig, moet die werkgewer boonop ’n UI-19 uitreik: die verklaring wat jou diensdatums, jou verdienste en die rede vir die beëindiging aandui.

As die aftrekking maandeliks van jou salaris gekom het maar nooit by die fonds aangekom het nie, verskyn jy eenvoudig nie in die stelsel nie, en die eis misluk. Dit is nie jou skuld nie, maar dit bly jou probleem om op te los. Kontroleer daarom vroeg — verkieslik terwyl jy nog in diens is — of jou UIF-nommer werklik bestaan. Jy kan self op uFiling registreer en jou bydraegeskiedenis daar sien, en dit is die goedkoopste versekering teen ’n onaangename verrassing.

Werk jy vir ’n loon naby die nasionale minimumloon, is die versoeking vir ’n onformele werkgewer om die registrasie oor te slaan des te groter. Moenie aanvaar dat ’n aftrekking op ’n handgeskrewe strokie beteken die geld is oorbetaal nie.

Die dokumente wat jy nodig het

Maak hierdie stapeltjie reg voordat jy begin, want ’n halwe aansoek is dieselfde as geen aansoek nie:

• Jou groen identiteitsdokument, ID-kaart of geldige paspoort.
• Die UI-19 van elke werkgewer vir wie jy in die betrokke tydperk gewerk het.
• ’n Diensbeëindigingsbrief of -sertifikaat wat die rede vir die beëindiging aandui.
• ’n Bankstaat of bankbevestigingsbrief in jou eie naam, met die rekeningnommer duidelik leesbaar.
• Jou jongste betaalstrokies, waar beskikbaar.
• Vir ’n siekte-eis: die mediese verslag. Vir kraamverlof: die kliniekkaart of ’n geboortesertifikaat. Vir aanneming: die hofbevel en die kind se geboortesertifikaat. Vir afhanklikes: die sterftesertifikaat, ’n huweliks- of verhoudingsbewys, en die kinders se geboortesertifikate.

Hoe om die eis in te dien

Daar is twee roetes, en albei lei na dieselfde stelsel.

Die eerste is uFiling, die departement se aanlyn platform. Jy registreer met jou ID-nommer, laai die dokumente op en dien die eis elektronies in. Dit is die vinniger pad, jy kan die vordering self volg, en jy vermy die tou.

Die tweede is om persoonlik by ’n arbeidsentrum aansoek te doen. Neem die volledige stapel dokumente saam, want ’n tweede rit is byna onvermydelik as iets ontbreek. Gaan vroeg. By party sentrums is daar ’n aanlyn afspraakstelsel — kyk gerus voor die tyd.

Belangrik: jy moet binne ’n beperkte tydperk ná die einde van jou diens eis. Moenie wag totdat jou spaargeld op is voordat jy begin nie. Dien die eis in die eerste week of twee in, selfs al is jy nog besig om ander werk te soek.

Nadat die eis goedgekeur is, kan daar van jou verwag word om die register periodiek te teken — aanlyn of by die sentrum — om te bevestig dat jy steeds werkloos is. Mis daardie datums en die betalings word gestaak.

Terwyl jy wag, is kontantvloei alles. ’n Eerste betaling kom selde onmiddellik, en dít is presies waarom ’n noodfonds-sakrekenaar vroeër in jou loopbaan tel; ons wenke om ’n noodfonds te bou verduidelik hoe om daardie buffer op te bou voordat jy dit nodig kry.

Hoeveel geld kan jy verwag?

Die voordeel is ’n persentasie van jou vorige verdienste, en dit werk op ’n glyskaal. Laer verdieners kry ’n groter deel van hul vorige inkomste terug; hoër verdieners kry ’n kleiner deel, en die berekening word boonop by die bydraeplafon afgesny. Die fonds vervang dus nooit jou volle salaris nie.

Hoe lank jy betaal word, hang af van die krediete wat jy oor jou werkslewe opgebou het, en daardie krediete is eindig. Beplan van die begin af asof die betalings gaan opdroog, want dit gebeur.

Onthou ook dat die netto bedrag nie met jou ou tuisloon vergelyk kan word nie — jou ou strokie het aftrekkings gedra wat nou wegval. Ons inkomstebelasting-sakrekenaar help jou om die twee syfers eerlik langs mekaar te sit wanneer jy jou nuwe begroting opstel.

Gereelde vrae

Kan ek eis as ek bedank het?

Nee. ’n Vrywillige bedanking kwalifiseer nie vir werkloosheidsvoordele nie. Word jy egter gedwing om te bedank onder omstandighede wat as konstruktiewe ontslag geld, is dit ’n arbeidsgeskil en nie ’n gewone bedanking nie — kry raad voordat jy die brief teken.

Kan ek eis as ek deeltyds of tydelik gewerk het?

Ja, mits jy geregistreer was en bydraes namens jou verklaar is. Baie deeltydse en tydelike werknemers is wel gedek en weet dit eenvoudig nie.

Wat as my werkgewer weier om die UI-19 uit te reik?

Die uitreiking daarvan is ’n plig, nie ’n guns nie. Rapporteer die versuim by die arbeidsentrum; die departement kan die werkgewer se rekord nagaan en die eis op ander bewyse verwerk.

Hoekom eise afgekeur word

Die meeste afkeurings kom nie van ingewikkelde reëls nie, maar van vier alledaagse foute.

Die eerste is dat die werkgewer nooit die bydraes verklaar het nie. Die aftrekking staan op jou strokie, maar die fonds het niks ontvang nie, en dus bestaan jy nie in die rekords nie.

Die tweede is bankbesonderhede wat nie klop nie. Is die naam op die rekening nie presies jou naam soos op jou ID nie, of is dit ’n derde party se rekening, word die betaling gestop.

Die derde is ’n ontbrekende UI-19. Sonder daardie verklaring kan die kantoor jou diensdatums en die rede vir die beëindiging nie bevestig nie.

Die vierde is bloot te laat. Die tydperk om te eis is beperk, en ’n laat eis word gewoonlik afgekeur ongeag hoe geldig dit andersins sou wees.

Word jou eis afgekeur, is dit nie noodwendig die einde nie: vra vir die rede op skrif, herstel wat herstelbaar is, en dien weer in.

Hierdie artikel is algemene inligting en nie regsadvies of finansiële advies nie. Reëls, formules en perke verander van tyd tot tyd. Bevestig jou eie posisie by die Departement van Indiensneming en Arbeid, by ’n arbeidsentrum, of by ’n gekwalifiseerde adviseur voordat jy besluite neem.