Hoe om jou betaalstrokie te lees: bruto, aftrekkings en waar die geld heen gaan
Die meeste mense kyk net na een getal op hul betaalstrokie: die een onderaan. Dit is verstaanbaar, maar dit is ook hoe foute jare lank ongemerk verbygaan. ’n Betaalstrokie is die enigste maandelikse rekord van wat jou werkgewer namens jou aan SARS, aan die UIF en aan jou aftreefonds betaal het — en dit is jou bewys as een van daardie betalings nie gemaak is nie.
Hierdie gids gaan reël vir reël deur ’n tipiese strokie.
Die boonste helfte: wat jy verdien
Basiese salaris. Die vaste bedrag in jou dienskontrak. Dit is die syfer waarop verhogings, en dikwels ook bonusse en aftreebydraes, bereken word.
Toelaes. Reistoelae, selfoontoelae, huistoelae. Hierdie is deel van jou vergoeding en is in die meeste gevalle belasbaar — soms slegs gedeeltelik. ’n Reistoelae word tipies vir belastingdoeleindes teen ’n gedeelte ingesluit, en die res word by die opgawe uitgeklaar op grond van jou logboek.
Byvoordele. ’n Maatskappyvoertuig, mediese fondsbydraes wat die werkgewer betaal, of ’n lae-rente-lening. Hierdie is nie kontant nie, maar dit het ’n waarde en dit word belas. ’n Werknemer wat verbaas is oor hoeveel belasting hy betaal, kry gewoonlik hier die antwoord.
Oortyd, kommissie, bonusse. Veranderlike inkomste. Let daarop dat ’n groot eenmalige bonus in daardie maand teen ’n hoë koers belas kan word omdat die stelsel dit vir daardie maand as ’n hoër jaarlikse inkomste behandel; dit word gewoonlik by die jaarlikse aanslag reggestel.
Alles hierbo saam is jou bruto vergoeding.
Die onderste helfte: wat afgetrek word
Hier is die belangrikste onderskeid op die hele strokie: sommige aftrekkings is by wet verpligtend, en sommige is dit nie.
Wat verpligtend is
PAYE. Die inkomstebelasting wat maandeliks by die bron afgetrek word. Dit is nie ’n aparte belasting nie — dit is ’n vooruitbetaling van die inkomstebelasting wat jy vir die jaar skuld. Vir 2026/27 begin die eerste kerf teen 18% en styg dit trapsgewys, en die primêre korting van R17 820 word oor die jaar versprei. Ons gids oor hoe PAYE op jou betaalstrokie bereken word volg die som in detail.
UIF. Een persent van jou vergoeding, met die bydrae bereken op ’n plafon van R17 712 per maand. Jou werkgewer betaal ’n gelyke een persent by. Dit is die bydrae wat jou reg gee om te eis as jy werkloos raak of met kraamverlof gaan — sien hoe om UIF te eis.
Let op: die werkgewer betaal ook ’n vaardigheidsontwikkelingsheffing, maar dít word nie van jou salaris afgetrek nie en behoort nie op jou strokie as ’n aftrekking te verskyn nie.
Wat nie verpligtend is nie
Aftreefonds- of pensioenbydraes. Verpligtend slegs as jou dienskontrak of die fonds se reëls dit maak. Bydraes is aftrekbaar tot 27,5% van die hoër van jou vergoeding of belasbare inkomste, met ’n jaarlikse plafon van R430 000. Dít is waarom ’n aftreebydrae jou belasting verlaag — dit word van jou belasbare inkomste afgetrek voordat PAYE bereken word.
Mediese fondsbydraes. Ook net verpligtend as jou kontrak dit maak. Die mediese belastingkrediet — R376 per maand vir die eerste twee lede en R254 vir elke bykomende lid — word teen jou PAYE verreken en behoort op die strokie sigbaar te wees.
Groepslewens- of ongeskiktheidsdekking. Dikwels deel van ’n werkgewerspakket.
Enigiets anders. ’n Werkgewer mag nie sommer aftrek nie. Aftrekkings vir skade, verliese of voorskotte vereis in die reël jou skriftelike toestemming, en selfs dan is daar perke. ’n Aftrekking wat sonder jou toestemming verskyn, is ’n vraag werd.
Kostes vir die werkgewer wat nie jou aftrekkings is nie
Dit veroorsaak gereeld verwarring, veral by pakkette wat as ’n "koste tot maatskappy"-syfer aangebied word.
’n Koste-tot-maatskappy-pakket sluit alles in wat die werkgewer vir jou betaal: jou salaris, die werkgewer se helfte van die UIF, sy bydrae tot die aftreefonds en die mediese fonds, en enige ander voordeel. Jou bruto vergoeding op die strokie kan daarom laer wees as die pakketsyfer wat in die aanbod gestaan het, sonder dat iemand jou iets skuld.
Wanneer jy pakkette vergelyk, vergelyk dus koste tot maatskappy met koste tot maatskappy, of netto met netto — nooit die een teen die ander nie. Twee aanbiedinge met dieselfde pakketsyfer kan tot ’n paar duisend rand per maand in netto betaling verskil, afhangend van hoeveel daarvan na ’n aftreefonds gaan.
Die syfers wat jy elke maand moet nagaan
Dit vat twee minute en dit vang die meeste foute.
- Is die bruto reg? Vergelyk met jou kontrak, plus enige oortyd of kommissie wat jy verwag.
- Is die UIF-syfer sinvol? Een persent van jou vergoeding, of R177,12 as jy bo die plafon verdien.
- Word die mediese krediet toegepas? As jy op ’n mediese fonds is en die krediet nêrens verskyn nie, betaal jy te veel PAYE.
- Stem die aftreebydrae ooreen met wat die fonds ontvang? Kry jou fonds se state — nie net die strokie nie.
- Is daar ’n aftrekking wat jy nie herken nie? Vra.
Punt vier is die een wat die meeste geld kos wanneer dit skeefloop. ’n Aftrekking wat op die strokie verskyn maar nooit die fonds bereik nie, is nie ’n boekhoufout nie — dit is jou geld wat weg is, en jy sien dit slegs as jy die fonds se eie state nagaan.
Die IRP5 en waarom die strokies saak maak
Aan die einde van die belastingjaar reik jou werkgewer ’n IRP5 uit wat die jaar se totale opsom, en SARS gebruik dit om jou opgawe vooraf in te vul. As die IRP5 verkeerd is, is jou opgawe verkeerd.
Die enigste manier om ’n IRP5 te toets, is teen jou strokies. Hou hulle. Dieselfde geld wanneer ’n werkgewer PAYE aftrek maar nie oorbetaal nie — dit gebeur, en jou strokies is die bewys dat die geld wel van jou salaris af weg is.
Vir ’n breër blik op hoe die belastingstelsel inmekaarsteek, sien hoe inkomstebelasting in Suid-Afrika werk.
Waar dinge skeefloop
Die minimumloon word gemis. Die nasionale minimumloon is R30,23 per uur vanaf 1 Maart 2026. ’n Maandsalaris wat oor die werklike ure gedeel word en onder daardie syfer val, is onwettig — sien die nasionale minimumloon.
Aftrekkings vir tekorte of skade. Baie meer beperk as wat werkgewers dikwels aanneem, en ’n blote klousule in ’n kontrak is nie noodwendig genoeg nie.
Geen strokie nie. Jy is by wet op ’n skriftelike besonderheidstaat by elke betaling geregtig.
FAQ
My werkgewer trek PAYE af maar ek kry geen IRP5 nie. Wat nou?
Vra dit eers skriftelik aan. Kry jy dit steeds nie, kan jy die saak by SARS aanmeld — die werkgewer se plig om af te trek en oor te betaal is ’n statutêre een, en jou strokies staaf jou saak.
Waarom is my bonus so swaar belas?
Omdat die aftrekking vir daardie maand bereken word asof daardie hoër bedrag jou normale inkomste is. Die oorbetaling word gewoonlik by jou jaarlikse aanslag terugbetaal.
Kan my werkgewer ’n aftrekking maak sonder om my te sê?
Buiten die statutêre aftrekkings, in die reël nie. ’n Onbekende aftrekking moet skriftelik verduidelik word.
