Aflegging: wat jou toekom en watter proses die werkgewer moet volg

Aflegging is die een vorm van ontslag wat niks met jou werkverrigting te doen het nie. Die wet noem dit ontslag weens die werkgewer se bedryfsvereistes: die pos verdwyn, nie die persoon nie. Juis omdat dit nie jou skuld is nie, stel die wet ’n proses en ’n minimum pakket voor wat die werkgewer moet nakom.

Hierdie gids sit uiteen wat verskuldig is, hoe die proses moet verloop, en waar dit onbillik raak.

Wat jy by aflegging moet ontvang

Skeidingsgeld. Die statutêre minimum is ten minste een week se vergoeding vir elke voltooide jaar van deurlopende diens. Let op die woord minimum — ’n dienskontrak, ’n maatskappybeleid of ’n kollektiewe ooreenkoms kan meer voorskryf, en waar dit meer voorskryf, geld die beter een.

Let ook op voltooide. Sewe jaar en tien maande se diens tel as sewe jaar vir hierdie som, tensy jou werkgewer se beleid dit anders bereken.

Kennisgewing, of betaling in plaas daarvan. Die statutêre kennisgewingstydperke werk volgens diensduur: een week as jy ses maande of minder in diens was, twee weke tussen ses maande en ’n jaar, en vier weke sodra jy ’n jaar of langer in diens is. Die werkgewer kan jou laat uitwerk of jou in plaas daarvan uitbetaal.

Opgehoopte verlof. Alle verlof wat jy opgebou het maar nie geneem het nie, moet uitbetaal word. Dit is nie onderhandelbaar nie en dit verval nie by aflegging nie.

Uitstaande salaris en kommissie. Alles wat verdien is tot op die laaste dag.

Pro-rata bonus. Slegs waar jou kontrak of beleid daarvoor voorsiening maak.

’n Dienssertifikaat. Jy is daarop geregtig.

Die proses wat gevolg moet word

Aflegging sonder ’n behoorlike proses is onbillik, selfs waar die besigheidsrede geldig is. Dit is die deel wat werkgewers die meeste misreken.

Die werkgewer moet konsulteer voordat ’n besluit geneem word — nie ’n vergadering hou om ’n besluit aan te kondig nie. Die konsultasie moet skriftelik begin met ’n kennisgewing wat onder meer die redes vir die voorgestelde aflegging, die alternatiewe wat oorweeg is, die getal geraakte werknemers, die voorgestelde keuringsmaatstaf en die skeidingsgeld wat aangebied word, uiteensit.

Tydens die konsultasie moet die partye probeer om ooreen te kom oor maniere om die aflegging te vermy of te verminder: herontplooiing na ’n ander pos, korter werksure, ’n vriesing op aanstellings, vrywillige aflegging, of ’n tydelike lae-betaling-reëling.

Die keuringsmaatstaf moet billik en objektief wees. Laaste-in-eerste-uit is die algemeenste, maar vaardighede en toekomstige bedryfsbehoeftes kan ’n rol speel. Wat nie mag nie, is ’n maatstaf wat in werklikheid diskrimineer of wat gebruik word om van ’n spesifieke persoon ontslae te raak.

Waar ’n groter werkgewer ’n groot aantal werknemers aflê, geld ’n uitgebreide proses met bykomende beskerming en die moontlikheid van fasilitering deur die KVBA.

Hoe ’n afleggingspakket belas word

Dit is die deel wat mense die meeste verras, en gewoonlik aangenaam.

’n Skeidingsvoordeel word nie soos gewone salaris belas nie. Dit word volgens die aftree-enkelbedragtabel belas, waarvan die eerste sny teen 0% is. Die eerste R550 000 is dus effektief belastingvry, waarna trapsgewys 18%, 27% en 36% geld.

Twee waarskuwings hoort hierby:

• Die vrystelling is ’n leeftydvrystelling. Dit word saamgetel met vorige aftree-enkelbedrae en vorige skeidingsvoordele wat jy al ontvang het. Wie reeds ’n aftreefonds uitbetaal het, het dalk minder van die 0%-sny oor as wat hy dink.
• Dit geld net vir die skeidingsgeld. Uitstaande salaris, kommissie en verlofuitbetaling is gewone inkomste en word normaal belas.

Die werkgewer moet ’n belastingriglynaansoek by SARS indien voordat die pakket uitbetaal word. Dit is die stap wat betalings vertraag, en dit is normaal.

’n Gewerkte voorbeeld

Neem iemand met ’n basiese salaris van R28 000 per maand wat agt jaar en vier maande onafgebroke in diens was, met elf dae se opgehoopte verlof, en wat op 31 Augustus afgelê word met betaling in plaas van kennisgewing.

• Skeidingsgeld. Agt voltooide jare, een week elk. ’n Week se vergoeding is ongeveer R28 000 ÷ 4,33 = R6 466. Agt weke gee R51 728.
• Kennisgewing. Meer as ’n jaar in diens, dus vier weke: R25 864.
• Verlof. Elf dae. ’n Dag se vergoeding is ongeveer R28 000 ÷ 21,67 = R1 292. Elf dae gee R14 212.
• Salaris tot die laaste dag. Volle Augustus: R28 000.

Die bruto pakket is dus ongeveer R119 804.

Die belasting werk nie op die hele bedrag dieselfde nie. Slegs die R51 728 se skeidingsgeld gaan deur die enkelbedragtabel, en omdat dit ver onder die R550 000-sny is, is dit in hierdie geval belastingvry. Die kennisgewing, die verlofuitbetaling en die salaris — saam R68 076 — is gewone inkomste en word teen die persoon se normale koers belas.

Twee dinge wat hierdie voorbeeld uitwys. Eerstens: die "belastingvrye pakket" waarvan mense praat, dek gewoonlik net ’n deel van wat uitbetaal word. Tweedens: die maand waarin jy afgelê word, kan ’n ongewoon groot PAYE-aftrekking hê, omdat die stelsel daardie maand se hoër betaling as ’n hoër jaarlikse inkomste behandel. Dít word by die jaarlikse aanslag reggestel, wat dikwels ’n terugbetaling beteken.

Toets die werkgewer se berekening teen jou eie voordat jy enigiets teken. Die algemeenste foute is voltooide jare wat verkeerd getel word, en ’n week se vergoeding wat op basiese salaris alleen bereken word waar die beleid vergoeding breër omskryf.

Jou UIF-eis

Aflegging kwalifiseer as ’n eis om werkloosheidsvoordele. Jy eis op grond van die krediete wat jy opgebou het — sien hoe om UIF te eis vir die proses en die dokumente.

Twee praktiese punte: die werkgewer moet jou UI-19-vorm voltooi met die korrekte rede vir beëindiging, en die eis is tydgebonde. ’n Verkeerde rede op daardie vorm is die algemeenste oorsaak van ’n eis wat vashaak.

Wat om te doen wanneer die kennisgewing kom

1. Vra alles skriftelik. Die s189-kennisgewing, die keuringsmaatstaf en die berekening van jou pakket.
2. Toets die somme self. Voltooide jare, kennisgewing en verlofsaldo. Rekenfoute is algemeen.
3. Neem deel aan die konsultasie. ’n Werknemer wat alternatiewe voorstel, versterk sy posisie — en waar die werkgewer geen alternatief oorweeg het nie, is die proses aanvegbaar.
4. Moet nie onder druk teken nie. ’n Wedersydse skeidingsooreenkoms is dikwels ’n afstanddoening van jou reg om die aflegging later te betwis.
5. Beplan die kontant. ’n Pakket lyk groot en verdwyn vinnig. Ons gids oor hoe om ’n noodfonds te bou is hier ter sake, en moenie die pakket gebruik om skuld te herstruktureer sonder om eers die syfers te toets nie.

Wanneer dit onbillik is

• Daar was geen konsultasie voor die besluit nie.
• Die "aflegging" was in werklikheid ’n manier om van een persoon ontslae te raak, en die pos word kort daarna weer geadverteer.
• Die keuringsmaatstaf is nooit verduidelik nie of is ongelyk toegepas.
• Jy is nie op alternatiewe pos oorweeg wat wel beskikbaar was nie.

’n Betwiste aflegging word by die KVBA of ’n bedingingsraad aanhangig gemaak, en daar geld streng tydsbeperkings — gewoonlik binne dertig dae ná die ontslag. Wag nie totdat die pakket opgebruik is voordat jy raad kry nie.

FAQ

Kan my werkgewer my aflê terwyl die maatskappy wins maak?

Ja. Bedryfsvereistes sluit herstrukturering en veranderende behoeftes in, nie net finansiële nood nie. Die werkgewer moet steeds die rede kan verduidelik en die proses volg.

Verloor ek skeidingsgeld as ek ’n alternatiewe pos van die hand wys?

Moontlik. Waar jy ’n redelike alternatief onredelik weier, kan jy jou reg op skeidingsgeld verbeur. Of ’n aanbod redelik is, hang af van vergoeding, status, plek en werksekuriteit.

Wat gebeur met my aftreefonds?

Dit is apart van jou pakket. Jy kan dit behou, oordra of onttrek — en onttrekking dra sy eie belasting. Sien hoe belasting op aftree-enkelbedrae werk voordat jy besluit.