Hoe PAYE op jou betaalstrokie bereken word

Elke maand kyk duisende Suid-Afrikaners na die onderste reël van hulle betaalstrokie en wonder waarheen die geld verdwyn het. Die bedrag wat in jou bankrekening land, lyk selde soos die bedrag waarop jy en jou werkgewer ooreengekom het. Daardie verskil is nie ’n fout nie — dit is ’n reeks berekeninge wat in ’n baie spesifieke volgorde gebeur. Sodra jy daardie volgorde verstaan, verstaan jy ook hoekom sekere aftrekkings jou belasting verlaag en hoekom ander dit glad nie doen nie.

PAYE staan vir Pay As You Earn, en dit is nie ’n aparte belasting nie. Dit is jou gewone inkomstebelasting wat maandeliks vooruit betaal word, sodat jy nie aan die einde van die jaar een reuse-rekening kry nie. Jou werkgewer is bloot die invorderaar: hy skat wat jy vir die hele jaar sal verdien, werk uit wat die belasting daarop sou wees, en trek elke maand ’n twaalfde daarvan af en betaal dit aan SARS oor.

Die drie getalle wat mense verwar

’n Betaalstrokie het in wese drie belangrike getalle, en die meeste mense sien net twee daarvan.

Bruto is die volle waarde van jou vergoeding voordat enigiets afgetrek is: basiese salaris, oortyd, kommissie, toelaes, en die belasbare gedeelte van voordele soos ’n maatskappymotor of ’n werkgewersbydrae tot ’n mediese skema.

Belasbare inkomste is bruto minus die bedrae wat die Wet toelaat om af te trek voordat die belastingtabelle toegepas word. Dít is die getal waarop jou belasting werklik bereken word, en dit is byna altyd kleiner as bruto.

Netto salaris is wat oorbly nadat die belasting én alle ander aftrekkings weg is. Dit is die bedrag wat in jou rekening land, en dit is die enigste getal wat die meeste mense elke maand nagaan.

Die stap wat oorgeslaan word, is die middelste een. Wie nie die verskil tussen bruto en belasbare inkomste snap nie, sal nooit verstaan hoekom twee kollegas met presies dieselfde bruto salaris verskillende bedrae huis toe neem nie.

Aftrekkings vóór belasting: hier lê die belastingvoordeel

Sekere bedrae word van bruto afgetrek voordat die belasting bereken word. Hulle verklein die basis waarop belas word, en daarom verklein hulle die belasting self.

Die belangrikste hiervan is bydraes tot ’n goedgekeurde aftreefonds — jou pensioenfonds, voorsorgfonds of aftree-annuïteit. Wanneer jy meer tot ’n pensioenfonds bydra, daal jou belasbare inkomste, en die belasting wat op daardie kleiner bedrag bereken word, daal saam. Die Wet stel wel ’n boonste grens aan hoeveel van jou bydraes so afgetrek mag word, en bydraes bo daardie grens word na latere jare toe oorgedra.

Ander items werk op dieselfde manier: toegelate skenkings aan geregistreerde openbare weldaadsorganisasies waarvoor jy ’n geldige sertifikaat het, en die aftrekbare gedeelte van sekere reistoelaes. Die presiese samestelling verskil van werkgewer tot werkgewer, maar die beginsel bly konstant. As ’n item die belasbare inkomste verlaag, verlaag dit ook die belasting.

Wil jy sien hoe die tabelle self werk, lees gerus ons gids oor hoe inkomstebelasting in Suid-Afrika werk, en toets jou eie syfers in die inkomstebelasting-sakrekenaar.

Aftrekkings ná belasting: dit red jou niks

Hier gaan dit die meeste verkeerd. Nadat die belasting bereken en afgetrek is, kom ’n hele klomp ander items van die oorblywende bedrag af. Hulle verklein jou netto salaris, maar hulle raak jou belasting glad nie aan nie.

Dink aan ’n beslagleggingsbevel (garnishee), die paaiement op ’n personeellening, personeelaankope by jou werkgewer se winkel, vakbondgelde, ’n parkeerfooi, en dikwels ook jou eie bydrae tot ’n groepslewenspolis, afhangend van hoe dit gestruktureer is.

Die toets is eenvoudig: ’n aftrekking wat ná die belastingberekening kom, kan nie die belasting verander nie. Iemand wat dink dat ’n groter personeellening en ’n groter pensioenbydrae albei “belasting spaar”, het presies hierdie onderskeid mis. Die pensioenbydrae doen dit; die lening doen dit nie.

UIF word op sy eie basis bereken

UIF is nie deel van die belastingberekening nie, en dit word ook nie op dieselfde basis as PAYE bereken nie. Dit het sy eie definisie van vergoeding en sy eie maandelikse boonste grens, wat beteken dat ’n hoë verdiener se UIF-aftrekking op ’n punt ophou groei terwyl die PAYE aanhou styg. Jou werkgewer betaal boonop ’n gelyke bydrae wat nooit as ’n aftrekking op jou strokie verskyn nie. Ons UIF-sakrekenaar wys wat vir jou vergoedingsvlak geld.

Kortings en mediese krediete verminder die belasting, nie die inkomste nie

Dit is die tweede groot misverstand. ’n Korting (rebate) en ’n mediese belastingkrediet werk nie soos ’n aftrekking nie. Hulle kom nie van jou inkomste af nie — hulle kom van die berekende belasting af, nádat die tabelle reeds toegepas is.

Die verskil is nie akademies nie. ’n Aftrekking is meer werd vir iemand op ’n hoë marginale koers, want elke rand wat uit die belasbare inkomste kom, sny belasting weg teen daardie persoon se hoogste koers. ’n Korting is daarenteen ’n vaste bedrag wat van die belasting self afgehaal word, en daarom is dit presies ewe veel werd vir ’n verkoopsassistent as vir ’n direkteur.

Dieselfde geld vir die mediese belastingkrediet, wat bepaal word deur hoeveel mense op jou mediese skema is en nie deur hoeveel jy verdien nie. As jou werkgewer die skema deur die betaalstaat administreer, word die krediet gewoonlik reeds maandeliks by die PAYE-berekening in ag geneem. Betaal jy self direk aan die skema, kry jy die voordeel dikwels eers by die jaarlikse aanslag. Werk jou eie bedrag uit met die mediese belastingkrediet-sakrekenaar.

Die korting is ook die rede waarom daar ’n drempel bestaan waaronder niemand inkomstebelasting betaal nie: die korting kanselleer die berekende belasting heeltemal uit.

Hoekom die bonusmaand so swaar voel

In die maand waarin jy ’n bonus kry, lyk die PAYE-aftrekking buite verhouding groot. Dit voel na ’n straf op die bonus, maar dit is nie ’n straf nie.

Die standaardmetode waarmee betaalstaatstelsels PAYE bereken, neem die maand se vergoeding en projekteer dit oor twaalf maande om ’n geskatte jaarinkomste te kry. In ’n bonusmaand is daardie maand se inkomste baie hoër as gewoonlik, en die projeksie skiet die werklike jaartotaal ver verby. Die stelsel bereken dan belasting op ’n jaarinkomste wat jy nooit gaan verdien nie, wat ’n groot deel van die bonus in ’n hoër marginale band instoot, en trek gevolglik te veel af.

Party werkgewers hanteer ’n bonus as ’n aparte, nie-herhalende betaling en oorbelas dus minder. Waar dit wel gebeur, is die oorbetaling ’n tydsberekeningskwessie eerder as ’n verlies. By die jaarlikse aanslag tel SARS jou werklike jaarinkomste op, bereken die korrekte belasting daarop, en vergelyk dit met alles wat reeds deur die jaar oorbetaal is. Dit is presies waarom soveel mense wat ’n bonus gekry het, later ’n terugbetaling ontvang. Jy kry nie ekstra geld nie — jy kry jou eie geld terug.

Hoekom jou PAYE verkeerd kan wees

PAYE is ’n skatting wat elke maand met onvolledige inligting gemaak word, en dit gaan gereeld mis.

• Twee werkgewers. As jy meer as een werk het, pas elke werkgewer die korting toe asof syne jou enigste inkomste is. Jou werklike gekombineerde inkomste val in ’n hoër band, en daar word te min afgetrek. Dit is die algemeenste rede vir ’n onverwagte skuld by aanslag.
• ’n Werkverandering in die middel van die jaar. Die nuwe werkgewer begin met ’n skoon lei en weet niks van wat die vorige een reeds oorbetaal het nie.
• Ongeëiste mediese krediete. Betaal jy die skema self, weet die betaalstaat nie daarvan nie, en jy betaal elke maand te veel.
• ’n Verkeerde of ontbrekende belastingnommer. Dan word jou betalings nie behoorlik teen jou profiel toegeken nie.
• Ongereelde inkomste. Kommissie, oortyd en aansporingsbetalings wat op en af beweeg, laat die projeksiemetode elke maand ’n ander antwoord gee.

Die plek waar dit alles reggestel word, is die jaarlikse opgawe. Vergelyk jou IRP5 met jou eie strokies voordat jy indien, en lees ons gids oor hoe om jou belastingopgawe in te dien. Hou elke maand se strokie, want dit is die enigste rekord wat wys presies wat voor en ná die belasting afgetrek is.

Hierdie artikel is algemene inligting en nie belastingadvies nie. Jou eie omstandighede kan die uitkoms wesenlik verander, en ’n geregistreerde belastingpraktisyn behoort enige besluit met werklike finansiële gevolge te bevestig.

Gereelde vrae

Verminder ’n groter pensioenbydrae werklik my belasting?

Ja. ’n Bydrae tot ’n goedgekeurde pensioenfonds, voorsorgfonds of aftree-annuïteit word van bruto afgetrek voordat die belasting bereken word, sodat jou belasbare inkomste kleiner is en die belasting saam daal. Daar geld wel ’n boonste grens op die bydraes wat in ’n jaar afgetrek mag word, en die oorskot gaan nie verlore nie — dit word oorgedra. ’n Personeellening of ’n staatsaankoop by die werk werk anders: dit kom ná die belasting af en verander dit glad nie.

Kry ek die ekstra belasting op my bonus terug?

Gewoonlik ja, mits jy ’n opgawe indien. Omdat die bonusmaand se PAYE op ’n oordrewe geprojekteerde jaarinkomste bereken is, is te veel afgetrek. By die aanslag word jou werklike jaarinkomste gebruik, die korrekte belasting daarop bereken, en die verskil aan jou terugbetaal. Dien jy nie in nie, bly die oorbetaling by SARS lê.

Hoekom is my netto salaris anders as ’n kollega s’n met dieselfde bruto?

Omdat julle nie dieselfde pad van bruto na netto stap nie. Verskille in pensioenbydraes verander die belasbare inkomste; die getal afhanklikes op ’n mediese skema verander die mediese belastingkrediet; en aftrekkings ná belasting soos ’n lening of ’n beslagleggingsbevel verklein die netto sonder om die belasting te raak. Twee mense met dieselfde bruto kan dus maklik heeltemal verskillende bedrae huis toe neem.