Ballonbetalings en residue op voertuigfinansiering: hoe dit werk en hoe jy uitkom

Die syfer wat die meeste Suid-Afrikaners oortuig om ’n kar te koop, is die maandelikse paaiement. Handelaars weet dit. Wanneer die paaiement op ’n voertuig net effens buite jou bereik lê, is daar een knoppie wat hulle kan druk om dit binne bereik te bring: die ballonbetaling. Skielik daal die paaiement met ’n duisend rand of meer, en die kar wat gister onbekostigbaar gelyk het, lyk vanoggend heeltemal redelik.

Niks daarvan is bedrog nie. ’n Ballonbetaling is ’n wettige en algemene struktuur in Suid-Afrikaanse voertuigfinansiering, en dit is ook nie in alle gevalle ’n swak besluit nie. Maar dit is die enkele struktuur wat die meeste kopers in negatiewe ekwiteit laat beland, en die meeste mense wat dit onderteken, verstaan nie presies wat hulle aan die einde van die termyn wag nie. Hier is die meganika, sonder verkoopspraatjies.

Wat ’n ballonbetaling werklik is

’n Ballonbetaling — in kontrakte dikwels die residu of residuele waarde — is ’n gedeelte van die kapitaal wat jy nié gedurende die termyn afbetaal nie. Die bank finansier die volle koopprys, maar reël die terugbetaling so dat, sê, ’n derde van die kapitaal eers heel aan die einde in een enkele bedrag opeisbaar word.

Dit is die belangrikste sin in hierdie gids: ’n ballon is nie ’n afslag nie, dit is ’n uitstel. Die geld verdwyn nêrens heen nie. Jy skuif dit net na die laaste maand van die kontrak, en jy betaal die hele termyn lank rente daarop.

Aan die einde van die termyn het jy presies drie keuses. Jy betaal die ballonbetaling kontant. Jy herfinansier dit oor ’n nuwe termyn, gewoonlik teen ’n hoër koers omdat die voertuig dan al ouer is. Of jy ruil die kar in en hoop dat die inruilwaarde die vereffeningsbedrag dek. Daar is geen vierde opsie nie, en die kontrak gee jou nie die reg om die bedrag sommer te laat verval nie.

Hoekom die paaiement daal — en die totale koste styg

Die paaiement daal om ’n eenvoudige rede: jy amortiseer minder kapitaal oor dieselfde aantal maande. Die rente hou egter aan om op die volle uitstaande balans op te loop, insluitend die uitgestelde deel. Jy leen dus dieselfde bedrag, maar jy betaal dit stadiger terug, en stadiger terugbetaal beteken altyd meer rente.

Kom ons maak dit konkreet met ’n aangenome voorbeeld. Die syfers hieronder is ’n illustrasie, nie ’n aanbod of ’n koers van enige bank nie. Neem aan jy finansier R300 000 oor 60 maande teen ’n aangenome rentekoers van 12% per jaar (1% per maand), sonder ’n deposito.

• Sonder ’n ballon: die paaiement kom op ongeveer R6 673 per maand te staan. Oor 60 maande betaal jy sowat R400 400 in totaal.
• Met ’n ballon van R90 000 (30% van die kapitaal): die paaiement val na ongeveer R5 571 per maand — omtrent R1 100 minder. Maar oor die termyn betaal jy R334 300 in paaiemente, plus die R90 000 ballonbetaling aan die einde: sowat R424 300 in totaal.

Die ballon het jou dus ongeveer R23 900 meer gekos vir presies dieselfde kar. Dit is die prys van die laer paaiement, en dit word nooit op die vloer genoem nie. Werk jou eie syfers uit met die voertuigfinansiering-sakrekenaar voordat jy enigiets teken, en toets die werklike paaiement teen jou begroting met die bekostigbaarheid-sakrekenaar.

Onthou ook dat die meeste voertuigooreenkomste ’n veranderlike koers dra wat aan die prima koers gekoppel is. Prima staan op 10,50% en die repokoers op 7,00%. As die Reserwebank die repokoers verhoog, styg jou paaiement — en op ’n ballonstruktuur styg dit vanaf ’n groter uitstaande kapitaalbasis, want jy het minder daarvan afbetaal.

Negatiewe ekwiteit: waar mense vasgevang word

Dit is die werklike gevaar, en dit het niks met die maandelikse bekostigbaarheid te doen nie.

’n Voertuig verloor waarde vinnig in die eerste paar jaar. ’n Ballonooreenkoms betaal kapitaal juis stadig af. Wanneer waardevermindering vinniger loop as kapitaalafbetaling, is jou vereffeningsbedrag vir ’n groot deel van die termyn hoër as wat die kar werd is. Dit heet negatiewe ekwiteit, en dit is die rede waarom mense wat ’n kar wil verkoop of inruil skielik hoor dat hulle geld moet inbetaal om daarvan ontslae te raak.

Neem dieselfde aangenome voorbeeld. Na 36 maande, met nog 24 paaiemente en die R90 000 ballon oor:

• Op die ballonooreenkoms is die vereffeningsbedrag sowat R189 200.
• Op die gewone ooreenkoms is dit sowat R141 800.

As ons aanneem die kar is dan sowat R170 000 werd — ’n redelike aanname vir ’n voertuig wat na drie jaar omtrent 57% van sy waarde behou — dan sit die ballonkoper met ’n gaping van sowat R19 200 wat hy uit sy eie sak moet vind. Die koper sonder ’n ballon het op daardie oomblik ongeveer R28 200 se ekwiteit in die kar.

Dieselfde motor, dieselfde koers, net ’n ander struktuur. Vergelyk daarom die volle koste van aanbiedinge, nie net die paaiement nie, op ons vergelyking van voertuigfinansiering.

’n Ballon is nie dieselfde as ’n lease nie

Mense verwar die twee, en die verskil is belangrik.

By ’n paaiementverkoopooreenkoms met ’n ballon koop jy die kar. Jy dra die volle risiko van waardevermindering, en aan die einde word die voertuig jou eiendom sodra jy die ballonbetaling vereffen het. As die tweedehandse mark ineenstort, is dit jou verlies.

By ’n lease of bruikhuur huur jy die gebruik van die voertuig vir ’n vaste tydperk en gee dit daarna terug. Die verhuurder dra die risiko dat die restwaarde teleurstel, maar jy bou ook geen ekwiteit op nie, en jy is gebonde aan kilometerlimiete en toestandsvereistes wat by teruggawe streng toegepas word.

’n Ballon gee jou dus die restwaarderisiko van ’n lease sonder die vryheid om die sleutels net terug te gee. Dit is die slegste eienskap van albei strukture in een kontrak, en dit is presies hoekom jy moet weet watter een jy onderteken.

Kredietuitvalsdekking as die kar afgeskryf word

Nog ’n plek waar negatiewe ekwiteit toeslaan, is ’n ongeluk of diefstal. As die versekeraar die voertuig afskryf, betaal hy die ooreengekome markwaarde — nie jou vereffeningsbedrag nie. Op ’n ballonooreenkoms is die vereffeningsbedrag dikwels hoër, en die verskil bly jou skuld by die bank, al het jy nie meer ’n kar nie.

Kredietuitvalsdekking (credit shortfall of gap cover) is die produk wat daardie gaping betaal. Op ’n ballonstruktuur is dit nie ’n luukse nie; dit is die enigste ding wat jou beskerm teen ’n paaiement op ’n voertuig wat nie meer bestaan nie. Kyk na die dekkingslimiet, of die ballonbetaling uitdruklik ingesluit is, en of jou oortollige bedrag ook gedek word — sien ons verduideliking van motorversekering se oortollige bedrag en vergelyk motorversekering voordat jy die eerste polis van die handelaar aanvaar.

Gereelde vrae

Kan ek my ballonbetaling herfinansier?

Gewoonlik wel, maar dit is nie outomaties nie. Die bank herwaardeer jou kredietprofiel en die ouderdom van die voertuig, en die nuwe termyn dra dikwels ’n hoër koers omdat ’n ouer kar swakker sekuriteit is. Jy betaal dan rente op rente wat jy reeds betaal het, en jy verleng die tydperk waarin jy negatiewe ekwiteit dra.

Wat gebeur as ek die kar voor die einde van die termyn wil verkoop?

Jy vra ’n vereffeningsbrief by die bank aan. Is die verkoopprys hoër as die vereffeningsbedrag, hou jy die verskil. Is dit laer — wat op ’n ballonooreenkoms in die middel van die termyn baie waarskynlik is — moet jy die tekort kontant inbetaal voordat die eienaarskap kan oorgaan. Sonder daardie betaling kan die transaksie nie afgehandel word nie.

Is ’n langer termyn beter as ’n ballon?

Albei verlaag die paaiement en albei verhoog die totale rente, maar ’n langer termyn betaal darem kapitaal af. ’n Ballon doen dit glad nie op die uitgestelde deel nie. As jy tussen die twee moet kies, is ’n langer termyn gewoonlik die minder gevaarlike keuse — maar die veiligste antwoord bly ’n goedkoper kar.

Hoe om uit ’n ballon te kom

As jy reeds in ’n ballonooreenkoms sit, is daar praktiese paaie vorentoe. Kies die een wat by jou kontantvloei pas en begin vroeg — hoe later jy begin, hoe minder werk elke opsie.

Betaal ekstra in die kapitaal. Die Nasionale Kredietwet gee jou die reg om enige tyd meer as die paaiement te betaal, sonder ’n boete. Vra die bank uitdruklik om die ekstra bedrag teen kapitaal toe te ken en nie teen die volgende paaiement nie. Selfs ’n paar honderd rand per maand krimp die gaping tussen die vereffeningsbedrag en die markwaarde meetbaar.

Spaar die ballon apart. Bereken die ballonbetaling, deel dit deur die aantal maande wat oorbly en betaal daardie bedrag maandeliks in ’n aparte rentedraende rekening. Jy verloor die aanvanklike paaiementbesparing, maar jy kom aan die einde met kontant uit en jy herfinansier niks nie.

Herfinansier bewustelik, nie in paniek nie. Begin drie tot ses maande voor die vervaldatum met aanbiedinge vergelyk, sodat jy nie in die laaste week die enigste aanbod op die tafel moet aanvaar nie.

Ruil in met kontant by. As jy in ’n ander kar wil klim, weier om die tekort in die nuwe ooreenkoms in te rol. Daardie rol-oor is presies hoe mense drie karre lank negatiewe ekwiteit saamdra.

Vereffen vroeg of gee die voertuig terug. Die Nasionale Kredietwet maak voorsiening vir vroeë vereffening en ook vir vrywillige oorhandiging van die voertuig. By oorhandiging verkoop die bank die kar en jy bly aanspreeklik vir enige tekort — dit is nie ’n skoon uitweg nie, maar dit stop die maandelikse bloeding wanneer die paaiement onhoudbaar geword het.

Hoe vroeër jy kies, hoe kleiner is die gaping wat jy uiteindelik moet toemaak.